۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ - مکانیسم‌هایی که باعث بروز و پیشرفت شایع‌ترین بیماری مزمن کبدی جهان، یعنی « MASLDیا بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک»، می‌شوند، هنوز به‌طور کامل شناخته نشده‌اند.
اکنون مطالعه‌ای توسط دانشگاه بارسلونا، عامل جدیدی را در توسعه این بیماری شناسایی کرده است: پروتئین ENT1که مولکول‌های کوچکی را که برای عملکرد سلول‌های کبدی ضروری هستند، به داخل سلول‌ها منتقل می‌کند. نتایج این مطالعه که بر روی بیماران و مدل‌های حیوانی انجام شده، راه را برای بررسی درمان‌های آینده باز می‌کند.
یافته‌های این پژوهش در نشریه Metabolism منتشر شده است.
سونیا فرناندز-ولدو از موسسه تحقیقات بیومدیکال کاتالونای جنوبی، دانشگاه روویرا ای ویجیلی و CIBER، این مطالعه را به همراه متخصصانی از سایر موسسات ملی و بین‌المللی رهبری کرده است.
محافظت در برابر چربی، التهاب و فیبروز
این بیماری مزمن که ناشی از مصرف الکل نیست، بلکه از اختلالات متابولیک مانند چاقی نشأت می‌گیرد، با تجمع بیش از حد چربی در کبد مشخص می‌شود و می‌تواند به اشکال شدیدتر مانند فیبروز پیشرفته یا سرطان کبد منجر شود.
محققان برای کشف مکانیسم‌های کبدی که در مراحل اولیه این بیماری نقش دارند، بر ENT1تمرکز کردند؛ یک پروتئین انتقال‌دهنده که ورود مولکول‌های کوچک به نام «نوکلئوزیدها» را از طریق غشای پلاسمایی تنظیم می‌کند. تیم تحقیق، میزان بیان ENT1(یعنی میزان فعالیت ژن مسئول تولید این انتقال‌دهنده) و تأثیر آن بر متابولیسم کبد و کل بدن را مورد مطالعه قرار دادند.
آزمایش‌ها بر روی موش‌های دارای یا فاقد ENT1، ارتباطی را میان این انتقال‌دهنده، سطح نوکلئوزیدها (به‌ویژه آدنوزین که در تنظیم التهاب و پاسخ سلولی به استرس نقش دارد) و توسعه تغییرات مشخصه این بیماری برقرار کرده است.
نتایج این تحقیق نشان داد که کمبود ENT1باعث کاهش سطح آدنوزین در کبد شده و از حیوانات در برابر التهاب، فیبروز و تجمع بیش از حد چربی در این عضو محافظت می‌کند. علاوه بر این، موش‌های فاقد ENT1 بهبود در تحمل گلوکز و افزایش حساسیت به انسولین را نشان دادند که نشان می‌دهد اثرات این انتقال‌دهنده ممکن است فراتر از کبد رفته و متابولیسم کل ارگانیسم را تحت تأثیر قرار دهد.
نقشی متفاوت بسته به مرحله بیماری
تجزیه و تحلیل بیوپسی‌های کبد بیماران و پایگاه‌های داده بیان ژن، نتایج مدل‌های حیوانی را تکمیل کرد و نشان داد که میزان بیان ENT1در کبد، در طول سیر پیشرفت بیماری MASLD تغییر می‌کند. در مراحل اولیه، سطح بیان در انسان‌ها و موش‌ها بالاتر است اما با پیشرفت بیماری کاهش می‌یابد. این امر نشان می‌دهد که این انتقال‌دهنده بسته به مرحلۀ بیماری، به شکلی متفاوت تنظیم می‌شود.
نویسندگان توضیح دادند: «افزایش بیان ENT1در مراحل اولیه می‌تواند به انتقال و جذب آدنوزین در کبد کمک کند که با شروع و پیشرفت اولیه بیماری همخوانی دارد.»
داده‌های بیماران نیز نقش احتمالی ENT1در متابولیسم کل بدن را تقویت می‌کند. در افراد مبتلا به مراحل اولیه MASLD، بیان بالاتر ENT1در کبد با سطح بالای انسولین و شاخص HOMA-IRبالاتر (نشانگر مقاومت به انسولین) همراه است.
محققان تأکید کردند: «به طور کلی، این یافته‌ها ENT1را به عنوان تنظیم‌کننده متابولیسم سیستمیک نوکلئوزیدها و هموستاز متابولیک معرفی می‌کند و نشان می‌دهد که انتقال نوکلئوزید، تاکنون یک محورِ نادیده گرفته شده، در توسعه و پیشرفت MASLDبوده است.»
رویکرد درمانی با پتانسیل بالا
نتایج این مطالعه، این پروتئین انتقال‌دهنده را به عنوان هدفی بالقوه برای بررسی استراتژی‌های درمانی جدید معرفی می‌کند. علاوه بر این، ENT1از این جهت اهمیت ویژه‌ای دارد که داروهایی برای مهار فعالیت آن در حال حاضر وجود دارند و برخی از این ترکیبات در مراحل مختلف توسعه بالینی هستند.
محققان در پایان نوشتند: « ENT1یک هدف فارماکولوژیک ناشناخته نیست، اگرچه پتانسیل استفاده از آن در بیماری MASLDهنوز نیازمند تحقیقات بسیار بیشتری، به ویژه در انسان‌ها و با گروه‌های بزرگ‌تر است.»
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-10-protein-discovery-reveals-potential-treatment.html